مرورگر شما برای نمایش این سایت قدیمی است. برای مشاهده سایت از سایر مرورگرها استفاده نمایید یا جهت بروزرسانی کلیک کنید.

همچنین میتوانید PDF نشریه را از لینک زیر دریافت نمایید.

شماره خبر: 3435357143822729631
آیا ارزهای دیجیتال می‌توانند جایگزین پول‌های بدون پشتوانه رایج شوند؟

داستان بیت‌کوین و پسران!

در سال 2009 یک فرد (یا تیم) با نام مستعار ساتوشی ناکاموتو، بیت‌کوین را به جهانیان عرضه کرد. این ارز دیجیتال، الگویی ساختارشکن داشت و برخلاف دیگر انواع پول در دنیا، توسط هیچ بانک مرکزی منتشر نمی‌شد.

بیتکوین به دلیل استفاده از یک فناوری دگرگونساز (یعنی بلاکچین) میتواند بدون نیاز به هیچ سازمان مرکزی به حیات خود ادامه دهد. درواقع دستهای از کاربران که رایانه خود را برای تایید تراکنشهای صورت گرفته در اختیار شبکه قرار میدادند (و در ازای آن نیز پاداشی در قالب بیتکوین دریافت میکردند) بیتکوین را پیش میبردند. یکی از جذابیتهای بیتکوین این بود که تعداد آن محدود است و در نهایت فقط 21 میلیون قطعه بیتکوین قابل استخراج است. این وضعیت که شباهت زیادی به طلا دارد، سبب میشد بیتکوین بهعنوان طلای دیجیتال قرن 21 جلوه کند.

فرزندانی با امنیت بیشتر

افزایش توجه عمومی به بیتکوین از یکسو و متنباز بودن فناوری آن سبب شد بسیاری دیگر از افراد به فکر الگوبرداری از آن بیفتند. به همین دلیل طی ده سال اخیر تعداد زیادی ارز دیجیتال با قابلیتهای کموبیش مشابه بیتکوین وارد بازار شدند. برخی از این ارزهای دیجیتال با موفقیت روبهرو بودند و برخی دیگر نیز برای همیشه از ذهنها پاک شدند.

یکی از اصلیترین انگیزهها برای عرضه ارز دیجیتال جدید، رفع نواقص بیتکوین بود. برای نمونه، کم بودن سرعت تایید تراکنشها در بیتکوین یکی از مواردی بود که سبب شد سروکله رقبای جدید پیدا شود. البته کم نیستند تیمهایی که با بهرهگیری از هیجان عمومی برای خرید ارزهای دیجیتال، پروژهای را راهاندازی میکنند و پس از کسب اعتماد کاربران و دریافت مبالغ کلان، دست به کلاهبرداری میزنند.

یکی از وعدههای بیتکوین این بود که با وجود ثبت تراکنشها در شبکه بلاکچین، هویت کاربران (فرستنده و گیرنده بیتکوین) ناشناس میماند، اما شواهد زیادی درباره نادرستی این ادعا وجود دارد. در واقع، با اندکی بررسی شواهد و مستندات میتوان هویت کاربران بیتکوین را شناسایی کرد. همین امر سبب شد چند ارز دیجیتال برای رفع این نقص عرضه شود که برای نمونه میتوان به مونرو و زیکش اشاره کرد. جالب اینجاست که ادوارد اسنودن (افشاگر معروف آمریکایی که اسناد متعددی در دولت ایالات متحده را در ویکیلیکس منتشر کرده) نیز میگوید یک ارز دیجیتال مثل زیکش از امنیت بالاتری نسبت به بیتکوین برخوردار است.

نوسان یا ثبات: مساله این است!

یکی از دردسرهایی که گریبانگیر بیتکوین و بسیاری دیگر از فرزندانش است، نوسانات شدید قیمتی است. البته این نوسانات برای برخی کاربرانی که به امید کسب ثروت رویایی از بالا رفتن قیمتها به آنها روی آوردهاند، جذاب است. با این وجود، این نوسانات مانع استقبال عمومی و استفاده از این شکل از پول برای پرداختهای روزمره میشود.

به همین دلیل شاهد شکلگیری یک الگوی جدید از ارز دیجیتال به نام «استیبلکوین» (Stablecoin) هستیم. ساختار این ارزهای دیجیتال به شکلی است که تحت تاثیر نوسانات بازار قرار نداشته و قیمت آن تقریبا ثابت است. استیبلکوینها باید دارای پشتوانهای واقعی باشند تا بتوانند ارزش تقریبا ثابتی در بازار داشته باشند.

تتر (Tether) را میتوان شناختهشدهترین ارز دیجیتال در این دسته دانست. تتر ادعا میکند دارای پشتوانه از نوع دلار آمریکاست. به همین دلیل قیمت آن در بازار تقریبا همیشه با یک دلار آمریکا برابر است. تتر پس از عرضه خیلی زود توانست به جایگاه خوبی در میان ارزهای دیجیتال باسابقهتر دست یابد و حجم زیادی از تراکنشهای روزانه این بازار را به خود اختصاص دهد. این موفقیت زودهنگام موجب شد شرکتهای دیگری نیز به فکر چنین اقدامی بیفتند. جالب اینجاست که هنوز مشخص نیست آیا تتر واقعا به همان میزان ارز دیجیتال که منتشر کرده از دلار در حساب بانکیاش برخوردار است یا نه!

فرزندانی چندکاره

اما فناوری بنیادین بیتکوین (بلاکچین) بهقدری جذاب است که برخی شرکتها دنبال استفاده از آن برای اموری فراتر از تراکنشهای مالی هستند. اتریوم (Ethereum) یکی از آنهاست که قابلیت جدیدی را به نام «قرارداد هوشمند» به دنیای ارزهای دیجیتال عرضه کرد. قرارداد هوشمند یک برنامه رایانهای است. در قراردادهای معمولی، پس از اطمینان از عملی شدن شرایط، تعهدات مورد توافق اجرا میشود. قرارداد هوشمند این امکان را دارد که عملی شدن شرایط بهصورت خودکار بررسی شده و تعهدات نیز به همان صورت اجرایی شود. این قابلیت میتواند کاربردهای زیادی در زمینه دنیای تجارت داشته باشد. یکی از قابلیتهای جالبی که اتریوم زمینهساز آن است، امکان تعریف نرمافزارهای توزیع شده (Distributed App) است که بهصورت خلاصه dApp نیز نامیده میشود.

یک نرمافزار توزیع شده شباهت زیادی با برنامههای میزبانی شده روی سرورهای معمولی دارد، با این تفاوت که روی یک رایانه یا سرور قرار ندارد و در واقع روی شبکهای به گستردگی دنیا حضور دارد. از آنجا که انبوهی از رایانهها در شبکه اتریوم حضور دارند، یکبرنامه میتواند بدون نگرانی از مسأله از کار افتادن سرور یا هر نوع محدودیت دیگری به کار خود ادامه دهد. برخی کارشناسان بر این باورند که این الگوی نوین (یعنی الگوی توزیع شده) میتواند نسل جدیدی از کاربردها را برای وب به همراه آورد.

پدر و فرزندانی با آینده نامعلوم

قیمت ارزهای دیجیتال در اواخر سال 2017 میلادی به اوج رسید و سپس با افت شدیدی روبهرو شد. از آن پس، قیمتها در این بازار با نوساناتی به مراتب جزییتر روبهرو بوده است. با وجود اینکه برخی امیدوار بودند بیتکوین بتواند جایگزین پولهای بدون پشتوانه رایج شود، هنوز این هدف تحقق نیافته است. در واقع، بسیاری از کاربران بیشتر به امید کسب سود از فروش ارزهای دیجیتال با قیمت بالاتر وارد این میدان میشوند. اما سوال اینجاست که آیا این فناوری میتواند رفاه و امنیت مالی بیشتری را برای مردم سراسر جهان به ارمغان آورد. به نظر میرسد زمان برای رسیدن به پاسخ این سوال هنوز فرا نرسیده است!

ارز دیجیتال ملی ایران

شفافیت و سرعت بالا در انجام تراکنشها از جمله مهمترین مواردی است که بحث عرضه پول دیجیتال ملی را در سراسر دنیا داغ کرده است. بسیاری از کشورهای دنیا با سطوح اقتصادی مختلف دنبال بررسی جنبههای مختلف این امر هستند. ونزوئلا در چند سال اخیر بشدت با تورم شدید دستوپنجه نرم میکند. در این میان، دولت این کشور پروژهای را برای عرضه ارز دیجیتال کلی آغاز کرد. این ارز دیجیتال پترو (Petro) نام دارد و دولت ونزوئلا ادعا میکند از پشتوانه نفت این کشور برخوردار است. ونزوئلا قرار است پترو را جایگزین بولیوار (پول رسمی این کشور) کند. کشورهای دیگری نیز به فکر اقدامی مشابه افتادند که برای نمونه میتوان به سوئد، روسیه و ایران اشاره کرد.

چندی پیش مدیرعامل شرکت خدمات انفورماتیک ایران جزئیاتی درباره این پروژه را منتشر کرد. بر این اساس، پول دیجیتال ملی ایران بر بستر بلاکچین و با پشتوانه پول ملی (ریال) منتشر خواهد شد. همچنین برخلاف بیتکوین و بسیاری دیگر از ارزهای دیجیتال که حداکثر مقدار آن ثابت است، این پول دیجیتال فاقد محدودیت است. در واقع، بانک مرکزی ایران میتواند به هر اندازه به انتشار آن دست بزند. در شبکه بیتکوین و بسیاری دیگر از ارزهای دیجیتال مشابه، کاربران به دلخواه رایانه خود را در اختیار شبکه قرار میدهند تا فرآیند تایید تراکنشها را به انجام رسانند و البته در ایجاد سکههای جدید نیز مشارکت کنند. در پروژه پیشنهادی پول دیجیتال ملی ایران، امکان تایید تراکنشها فقط در اختیار بانکهای تجاری قرار میگیرد. در واقع این بانکها، سرورهای خود را بهعنوان گره در شبکه قرار میدهند. همچنین قرار است در فاز اول این پروژه، از این پول فقط برای پرداختهای بین بانکی استفاده شده و در فاز دوم نیز استفاده از آن برای همه افراد در جامعه امکانپذیر خواهد شد.

صالح سپهری فر