مرورگر شما برای نمایش این سایت قدیمی است. برای مشاهده سایت از سایر مرورگرها استفاده نمایید یا جهت بروزرسانی کلیک کنید.

همچنین میتوانید PDF نشریه را از لینک زیر دریافت نمایید.

شماره خبر: 2919895632749688444

موزه «عشایر تالش» غریب است

در ارتفاع هزار و 900 متری از سطح دریا، بر بلندای ییلاقات تالش در سوباتان، موزه ای به دست یک معلم بازنشسته ایجاد شده که زندگی تغییر یافته عشایر تالش را روایت می کند.

به گزارش مهر، در میان ویلاهای تازه ساختی که در 10 سال اخیر، چهره منطقه «سوباتان» - یکی از ییلاقات تالش - را تغییر داده است؛ کلبه ای تماما چوبی و به رنگ سبز، با چهار شاخ بز نصب شده بر در ورودی خودنمایی می کند. این مکان موزه ای است که به دست «بهمن جلیلی» معلم بازنشسته تالشی ساخته شده تا محلی باشد برای روایت زندگی تغییر یافته عشایر تالش.

به موزه که قدم می گذاری، حیاط پر شده از گل های بزرگ و پهن برگ. عطر گل های گلپر- سوغاتی این ییلاق در تالش که به گفته برخی نام سوباتان را از همین گیاه گرفته- فضا را پر کرده و ابتدای ورودی یک «پُوری» پوشیده شده با «چَدِر» - چیزی شبیه گلخانه های امروزی- دیده می شود.

به گفته صاحب موزه مردم شناسی تالش، پوری ابتدایی ترین مسکن تالشان بود که از طریق خم کردن شاخه های ترد چوب به صورت نیمه استوانه در سطح زمین ساخته می شد.

دو طرف سرشاخه ها را داخل زمین فر می کردند و روی پوری را هم با دو لایه پارچه بافته شده از موی بز می پوشاندند و این پارچه های سیاه رنگ، ساکنان عشایر و دامداران را با قاعده کشش مولکولی از هر باران و طوفانی مصون می داشت و آب را به داخل سیاه چادر عشایر نفوذ نمی داد.

موزه ای پر از نوستالژی های زندگی

حیاط خانه یا بهتر بگوییم، موزه مردم شناسی عشایر تالش، پر است از وسایل قدیمی که دیگر به کار مردمان امروزی نمی آید؛ هرچند فناوری هنوز به سوباتان نرسیده، و این ییلاق از نعمت برق و گاز محروم است، اما بخش اعظم ابزار سنتی دیگر جوابگوی زندگی امروزی نیست.

با این حال جلیلی با چه مشقتی سنگ آسیاب های گرد بسیار بزرگی که به راحتی نمی توان جابجا کرد را از دهکده های پایین دست خریده و در حیاط موزه گذاشته است.

یک خیش چوبی که روزگاری به وَرزا (گاو نر) می بستند تا با آن زمین کشاورزی را شخم بزند، سبدهای بافته شده از ترکه های ترد درختان با تسمه هایی در دو سو -که همانند کوله پشتی به کشاورزان در حمل بار کمک می کرد- بخشی از این ابزارهای سنتی عشایر است.

ساجی از جنس آهن که وسط آن پوسیده شده است، بر دیوار چوبی موزه آویزان شده است. ساج، بهترین تنور برای عشایر کوچنده، بود. سینی هایی از جنس برنج و یا آهن که به صورت محدب ساخته می شد و مستقیم روی آتش قرار می گرفت.ورودی در موزه اصلی با چهار شاخ بزرگ بز تزیین شده و در فضای کم نور کلبه، وسایلی تنگاتنگ هم بر در و دیوار چیده شده است.

از شاخ های شوکای سوباتان، گوزن های بومی که حالا نسلشان منقرض شده و تنها شاخش را در موزه عشایر می توان دید تا شاخ های پهن و بلند قوچ هایی که از علف های ترد ییلاق تغذیه شده اند.

چرخ نخ ریسی عشایر تالش که از حرکت بازایستاد، دیگر شانه های پشم ریسی، هم به کار نیست. با این حال، جلیلی قیچی های سنتی پشم ریسی را که «دُرد» خوانده می شود و تمامی ابزارهای لازم برای تهیه نخ های پشمی را در این موزه جمع کرده تا زندگی سنتی عشایر را زنده نگه دارد.

چاقوچور، ظرف شیشه ای نگهداری نفت، ترازویی از جنس گالی، قهوه جوش های روسی با مارک نیکولای، سماور و اتوی ذغالی، رادیوگرام، تنبوشه های سفالی آب بر، انواع ظروف دوشیدن و حمل شیر، هاونگ های سنگی و حتی سطل هایی که از پوست یکپارچه درخت گیلاس ساخته شده است و... همه با همت این موزه دار خصوصی در سوباتان نگهداری می شود.این کلبه چوبی روزگاری به نیت سکونت جلیلی در دوران بازنشستگی در سوباتان ساخته شد، حالا به گفته راهنمای گردشگری، در فصل تابستان روزانه پذیرای گردشگران زیادی است.

تنها موزه خصوصی رایگان

بهمن لباس چوپانان تالش را برتن دارد و با چوب دستی عشایر تالش که به آن «فَتَرَه لَس» می گویند، به استقبال گردشگران ایرانی و خارجی می آید. عماد نوه او نیز جلیقه و کلاه نمدی عشایر بر تن دارد و به گفته جلیلی، ادامه دهنده راه اوست.وی در مورد لباس عشایر تالش می گوید: پشم گوسفند و بز مهم ترین الیاف پرکاربرد در زندگی عشایر تالش است، این جلیقه و کلاه، به وسیله پارچه نمدی که از پشم گوسفند تهیه می شد، دوخته و در سرمای ییلاق بسیار پرکاربرد است.وی مجوز احداث موزه را که از تهران صادر شده را هم نشان می دهد و می گوید: بنده با انجمن موزه داران خصوصی کشور نیز همکاری دارم بر همین اساس مدیر کل میراث وعده داده که امسال مبلغ 25 میلیون تومان برای توسعه موزه عشایر تالش تخصیص داده شود.

موزه عشایر تالش، تنها موزه خصوصی است که به صورت رایگان پذیرای گردشگران است. موزه ای که روزگاری ساکنان آن هنوز یکجا نشین نشده بودند و با کوچ مدام به ییلاق و قشلاق زندگی را می گذراندند.هرچند عشایر تالش هنوز در دشت های سوباتان، به صورت پراکنده ها با گله های خود زندگی می کنند اما، شیوه معیشت این کوچ نشین ها توسط یک معلم اهل لیسار و همسر شاندرمنی اش در موزه مردم شناسی عشایر تالش پابرجا مانده است. موزه ای که بانی آن وصیت کرده حتی بعد از مرگش نیز بازدید از آن رایگان بماند.